www.zendegionline.ir
امروز پنج شنبه 2 مرداد 1393 ، ساعت
Logo Enلگوی فارسی وب سایت موسسه فرهنگی دنیای تغزیه و سلامت
صفحه نخست نشریه های الکترونیک فروشگاه الکترونیکی سر مقاله عضویت اتاق مشاوره گالری بانک متخصصین آرشیو اخبار درباره ما تماس با ما بازگشت به صفحه قبل
 
92
دنياي تغذيه

بخش ها و عناوین این شماره :

    • تغذيه در دوران ها و شرايط مختلف    • كلينيك تغذيه
    • پيرامون سلامت    • اصول تغذيه
    • رژيم درماني    • خواص گياهان و ميوه ها
    • خواص خوراكي ها    • آشپزي

فاقد تصویر

کم‌خونی بيماري شايع خوني

نوشته شده توسط : لادن گیاهی دانشجوی دکترای تغذیه دانشگاه وین ( 27 دي 1389 )

در مقاله ماه گذشته پیرامون انواع کم‌خونی و دلایل بروز آنها، افراد در معرض خطر و اقدامات موثر در ارتباط با پیشگیری از شایع‌ترین انواع کم‌خونی تغذیه‌ای، یعنی کم‌خونی ناشی از فقر آهن در گروه‌های مختلف سنی مطالبی خدمتتان ارائه شد. همانطور که وعده داده شده بود، در این شماره به نوعي كم‌خوني تغذيه‌اي ناشي از كمبود ويتامين‌ها (كم‌خوني‌هاي مگالوبلاستيك و هموليتيك) پرداخته مي‌شود و با نکات تغذیه‌ای مهم برای این بیماران آشنا می‌شوید.
کم‌خونی مگالوبلاستیک
این کم‌خونی شایع‌ترین نوع کم‌خونی ماکروسیتیک است که در آن اريتروبلاست‌ها و نيز ساير پيش سازهاي سلول‌هاي خوني (پيش‌ سازهاي گلبول‌هاي سفيد) دگرگوني‌هاي غيرعادي و ويژه‌اي در بلوغ نشان مي‌دهند كه پيامد آن تأخير بلوغ هسته نسبت به سيتوپلاسم است. درحقیقت در كم‌خوني مگالوبلاستيك، ساخت DNA دچار مشكل است نه RNA، بنابراين هسته سلول‌هاي خوني حالت غيرطبيعي و نماي كروماتيني باز و غيرمتراكمی دارند، بلوغ آنها عقب افتاده است و هسته آنها بزرگ‌تر از حد طبیعی است، ولی از آنجایی که مشكلی در ساخت RNA وجود ندارد، سيتوپلاسم سلول‌ها به درستي رشد كرده و تكامل مي‌يابد. در اين كم‌خوني، توليد هموگلوبين در سيتوپلاسم به صورت طبيعي ادامه دارد. پس گلبول‌های قرمز در زیر میکروسکوپ پررنگ و درشت هستند
(هایپر‌کرومیک ماکروسیتیک).
كم‌خوني مگالوبلاستيك معمولاً به علت كمبود اسيدفوليك و ويتامين B12 و يا هردو باهم ایجاد می‌شود. از آنجایی که اسیدفولیک و B12 برای ساخته شدن DNA لازم هستند، در صورت کمبود هر یک، در سنتز DNA اختلال ایجاد و تقسیم سلولی کند می‌شود. در نتیجه سلول‌هایی که تخریب و نوسازی سریع دارند (از جمله سلول‌های خونی) در معرض آسیب قرار می‌گیرند.
علل آنمی مگالوبلاستیک مربوط به کمبود اسید فولیک
 رژیم غذایی نا کافی از نظر منابع اسید فولیک (منابع مهم اسیدفولیک عبارتند از: جگر، سبزیجات برگ سبز مثل اسفناج، چغندر، کاهو، حبوبات، عدس و بعضی از میوه‌ها مثل گریپ فروت، پرتقال، طالبی، موز، زردآلو،
کلم بروکلی، گل کلم، پسته شامی، زرده تخم‌مرغ، جوانه گندم، تخمه آفتابگردان، سیب‌زمینی و دانه سویا.
 بی‌اشتهایی به مدت طولانی که می‌تواند زمینه در بیماری‌های مزمن داشته باشد.
 اختلال در جذب اسیدفولیک و به طورکلی مشکلات سوء جذب مثل بیماری سلیاک.
 افزایش نیاز به اسیدفولیک به دلیل رشد، بارداری، شیردهی و در موارد ابتلا به سوختگی‌ها، هپاتیت، عفونت، التهاب، سرطان‌ها، جراحی و اسهال به مدت طولانی.
 مصرف زیاد الکل.
 تداخلات دارویی.
 استعمال دخانیات.
علايم کم‌خونی مگالوبلاستيک ناشی از کمبود اسیدفولیک
کاهش وزن، بی‌اشتهايی، سوء‌تغذیه، اسهال، خستگی زودرس، تنگی‌نفس و التهاب و قرمزي زبان، تحریک پذیری، گیجی، دیر بهبود یافتن زخم‌ها و سایر علايمی که برحسب شدت کمبود ممکن است ایجاد شوند.
تشخیص و درمان
در صورت بروز این کم‌خونی، تشخیص و درمان آن توسط پزشک صورت می‌گیرد و از نظر رژیم غذایی دریافت منابع غذایی اسید فولیک توصیه می‌شود.
از آنجا که اسید فولیک در اثر حرارت از بین می‌رود، بنابراین برای تامین منابع اسیدفولیک، مصرف سبزی‌ها و میوه‌های تازه خام و یا آب پرتقال روزانه توصیه می‌شود. ویتامین C همانطور که به افزایش جذب منابع آهن
غیر‌هِم کمک می‌کند، در تسهیل جذب اسید فولیک موادغذایی نیز موثر است.
علل کم‌خونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین B12
 این کم‌خونی عمدتا به علت نقص مکانیسم‌های جذبی ویتامین B12 به وجود می‌آید، نه بر اثر عدم کفایت مقدار مصرف آن که مهم‌ترین آنها عدم ترشح ماده لازم برای جذب ویتامین B12 از معده به نام فاکتور داخلی (intrinsic factor)
است. به آنمی ناشی از فقدان فاکتور داخلی، آنمی پرنیشز گفته می‌شود. غالبا التهاب مزمن معده و برداشتن تمام یا قسمتی از معده مثل جراحی‌های باریاتریک که در افراد با چاقی شدید انجام می‌شود، باعث عدم توانایي تولید فاکتور داخلی می‌شود. البته آنمی پرنیشز با دیابت نوع یک، بیماری تیروئید و سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری نیز مرتبط است.
 تداخلات دارویی.
 بیماری‌های انگلی یا عفونت‌های میکروبی که در جذب ویتامین با بدن رقابت می‌کنند.
 رژیم گیاهخواری که در آن از هیچ منبع حیوانی استفاده نمی‌شود. اگر ویتامین B12 دریافت نکنیم، ظرف حدود یکسال ذخیره موجود در کبد تمام شده و تولید سلولی در اندام‌های یاد شده دچار اختلال می‌شود. شیر و مواد غذایی با منشاء دامی بهترین منبع ویتامین B12 هستند.
ویتامین B12 فقط در منابع حیوانی یافت می‌شود و بهترین منابع آن عبارتند از: جگر، شیر، گوشت و تخم مرغ.
علايم کم‌خونی مگالوبلاستیک ناشی از کمبود ویتامین B12
ویتامین B12 در بافت عصبی نقش تولید سلول‌های رشته‌های عصبی را عهده دار است. کمبود ویتامین B12 اختلالات عصبی را به همراه دارد که کرخی و لرزش بدن، سوزش در پاها، ضعف عضله، اختلالات راه رفتن و ضعف حافظه از جمله آنهاست. بی‌اشتهایی، کاهش وزن، تحریک پذیری، کمبود انرژی و خستگی، افزایش ضربان قلب و اختلالات گوارشی به علت عدم ساخته شدن سلول‌های مخاطی دیواره روده، اسهال و متورم و سرخرنگ شدن زبان از دیگر علايم کمبود ويتامين B12 است که در آنمی‌های مگالوبلاستیک دیده می‌شود.
 تشخیص و درمان
تشخیص این کم‌خونی توسط پزشک و با انجام تست‌های آزمایشگاهی نظیر اندازه گیری متیل مالونیک اسید یا اندازه‌گیری مستقیم ويتامين B12 انجام می‌شود. درمان آن با تجویز ویتامین B12 خوراکی یا تزریقی (در صورت لزوم) صورت می‌گیرد. همچنین استفاده از یک رژیم غذایی سرشار از پروتئین و منابع ذکر شده این ویتامین توصیه می‌شود، اما افرادی که در جذب ویتامین مشکل دارند، غالبا باید تمام عمر از مکمل آن استفاده کنند.
سندرم آنمی مگالوبلاستیک پاسخ دهنده به ویتامین B1 ( تیامین)
این بیماری بسیار بسیار نادر است و یک بیماری اتوزومال مغلوب می‌باشد، یعنی به علت موتاسیون در ژن مربوط به پروتئین ناقل تیامین در پدر و مادر به ارث می‌رسد. به نظر می‌آید تمام سلول‌های بدن به جز سلول‌های گوش داخلی، سلول‌های سازنده گلبول‌های خون در مغز استخوان و سلول‌های تولید کننده انسولین در پانکراس قادر هستند از طریقی به جز پروتئين ناقل تیامین، این ویتامین را به درون سلول‌ها منتقل کنند، بنابراین این بیماری علاوه بر آنمی مگالوبلاستیک با کری و دیابت نیز همراه است و این علايم از دوران جنینی و کودکی تظاهر می‌کنند. باتوجه به اینکه این آنمی مگالوبلاستیک نادر با تجویز دوز بالای ویتامین B1 درمان می‌شود و احتمالا نیاز به انسولین را در این بیماران تا حدی کاهش می‌دهد، به نام سندرم آنمی مگالوبلاستیک پاسخ‌دهنده به ویتامین B1 شناخته می‌شود.
کم‌خونی همولیتیک ناشی از کمبود ویتامین E
 چنانچه از شماره گذشته به یاد داشته باشید، یکی از علل عمده کم‌خونی‌ها، تخریب
زود هنگام گلبول‌های قرمز است. در برخی موارد علت این همولیز (پاره شدن) کمبود ویتامین E است. در كم‌‌خوني ناشي از كمبود ویتامین E، غشای گلبول‌های قرمز، ضعیف و غیرطبیعی شده و همولیز می‌شوند.
در انسان کمبود ویتامین E، به جز در نوزادان نارس و یا کودکان مبتلا به فیبروزکیستیک یا اشخاصی که نمی‌توانند به خوبی این ویتامین را جذب کنند، به ندرت ایجاد می‌شود. به علاوه نتایج مطالعات اولیه نشان می‌دهد که مصرف 800 واحد بين‌المللي (IU) ویتامین E در روز می‌تواند به بهبود آنمی‌همولیتیک ناشی از کمبود آنزیم گلوکز- 6 فسفات دهیدروژناز که در شماره قبل به آن اشاره شد و همچنین آنمی ناشی از دیالیز کمک نماید.
علل کمبود ویتامین E
 عدم دریافت کافی منابع ویتامین E به طور مثال زمانی که افراد به غلط در رژیم‌های غذایی، مصرف کلیه روغن‌های گیاهی را قطع می‌کنند و از سایر منابع ویتامین E نیز استفاده نمی‌کنند. ویتامین E علاوه بر روغن‌های گیاهی در گندم کامل، جوانه گندم، کلم برو‌کلی، کلم قرمز و دانه‌های روغنی نيز یافت می‌شود.
 اختلال در جذب ویتامین E.
در شماره آينده، در مورد نوعي كم‌خوني ارثي (تالاسمي) صحبت خواهيم نمود.
 


نظرات :
هنوز هیچ نظری برای این مطلب ارسال نشده است. لطفا اولین نظر را شما ثبت نمایید.
جهت ثبت نظر ، لطفا ابتدا عضو مجموعه شوید .
و یا اطلاعات اکانت خود را وارد نمایید
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به موسسه فرهنگی دنیای تغذیه و سلامت می باشد.(استفاده از مطالب بدون مجوز کتبی از موسسه پیگرد قانونی دارد)